جمال الدين محمد الخوانساري
320
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
هر كه مؤاخذه كند نفس خود را حفظ كند قدر خود را وستوده شود عاقبتهاى كارهاى أو ، « مؤاخذه » بمعنى گرفتن كسيست بر گناهى وبازخواست كردن از أو ، وبعضي از أهل لغت گفتهاند كه « آخذ » بايد گفت نه « واخذ » ، واگر نسبت اين فقرهء مباركه بآن حضرت صلوات اللّه وسلامه عليه صحيح باشد فساد قول أو ظاهر مىشود . 8554 من أهمل نفسه أفسد أمره . هر كه واگذارد نفس خود را تباه كند كار خود را . 8555 من أظهر فقره أذلّ قدره . هر كه ظاهر كند درويشى وبىچيزى خود را خوار گرداند قدر خود را . 8556 من قلّ عقله كثر هزله . هر كه كم باشد عقل أو بسيار باشد هزل أو ، يعنى بازى أو . 8557 من قنع بقسم اللَّه استغنى عن الخلق . هر كه قانع شود بنصيب خدا بىنياز گردد از خلق ، « بنصيب خدا » يعنى نصيب وبهرهء كه خدا از براي أو تقدير كرده ، وممكن است كه « قسم » بفتح قاف خوانده شود وترجمه اين باشد كه : هر كه قانع شود بقسمت كردن خدا « 1 » . 8558 من اعتزّ بغير الحقّ أذلّه اللَّه بالحقّ . هر كه عزيز گردد بغير حقّ يعنى از راه غير حقّى ، خوار گرداند أو را خدا بحقّ يعنى بوجه حقّى .
--> ( 1 ) بنا بر اين قرائت غير از معنى مصدري برخى از معاني ديگر نيز مناسب است ، در أقرب الموارد گفته : « القسم بالفتح مصدر يقال : هذا ينقسم قسمين بفتح القاف إذا أريد المصدر ، وبالكسر إذا أريد النصيب أو الجزء من الشيء المقسوم ، والقسم بالفتح أيضا العطاء ( تا آخر ) پس معنى عطا را نيز مىتوان اراده كرد .